Wat is haalbaar als je ook je paarden wil laten grazen in de wei?

Wanneer je om je heen kijkt valt het je misschien op dat er steeds minder verschillende soorten bloemen te zien zijn in bijvoorbeeld de bermen. In het vroege voorjaar vallen de Paardenbloemen (Taraxacum officinale) op als zij als eerste hun gele bloemhoofden openen na een saaie grijze winter. Daarna volgen de Scherpe boterbloemen (Ranunculus acris) die soms massaal weilanden geel laten kleuren en in de bermen zorgen de fijne schermbloemen van Fluitenkruid (Anthriscus sylvestris) voor een witte waas. Natuurlijk zijn er ook uitzonderingen die dan ook onmiddellijk opvallen. Zo is er een middenberm hier in de buurt die nu helemaal paars-lila van kleur is door de bolvormige bloemen van de Bieslook, blijkbaar is die daar ooit terecht gekomen en heeft het er prima naar zijn zin. En verder op is er een aantal jaren geleden een wilde bloemenmengsel gebruikt bij het aanleggen van een nieuwe berm en deze kleurt nu geel, blauw-paars en roze. Dit zou van mij veel meer gedaan mogen worden.

In stand houden
Wanneer je een nieuwe berm aanlegt met kale grond is het vrij eenvoudig om het jaar daarop een bloemenzee te hebben. Je kiest een zadenmengsel dat geschikt is voor de desbetreffende bodem, je strooit de zaden rijkelijk en op het juiste moment, met regelmatig een mooie regenbui zullen de zaden dan kiemen en bloeien.
Daarna is het de kunst om dit in stand te houden want het jaar daarop hebben de zaden van gras deze plek ook gevonden en kiemen daar dan ook. Pas je hier niet het juiste beheer op toe dan zal de bloemenzee in een paar jaar overgenomen zijn door het gras en zullen de meeste bloeiende planten verdwenen zijn.

Bloemen en de paardenwei
Ik heb het tot nu toe over een berm gehad, dit is nog relatief eenvoudig te beheren, een paardenwei is nog net even iets anders. Het zou prachtig zijn, een paardenwei vol bloeiende planten maar hoe pak je dat aan. Je hebt niet alleen te maken met gras dat graag de boel overneemt maar je wilt ook je paarden laten grazen en niet elke plant kan daar even goed tegen.

Wanneer we het over een kruidenrijk grasland hebben komt er vaak naast verschillende grassoorten ook een grote variatie aan bloeiende planten in voor. Deze planten worden vaak kruiden genoemd en in mijn boek vind je ze terug onder het deel ‘wilde planten’. Als je naar het beheer van deze graslanden kijkt zijn er twee belangrijke punten: het moment van maaien en het verschralen van de bodem, dus zo min mogelijk of niet bemesten. Dit betekent dan ook dat het maaisel afgevoerd moet worden, als hooi bijvoorbeeld. Maar wanneer je kiest voor maaien en hooien dan is dat jaar eigenlijk geen mogelijkheid meer om er nog paarden te laten grazen.

Ik zie vaak dat men juist na het hooien de paarden op deze weiden zet. Zelf ben ik daar geen voorstander van, hierdoor krijgt het gras geen tijd om te herstellen, ook wanneer het hoger wordt afgemaaid zorgen de paarden door het grazen dat het te kort wordt en is er kans dat de graszode beschadigt waardoor er ruimte ontstaat voor planten die je juist niet wilt. Daarnaast vind ik de lengte van het gras dat na het maaien overblijft niet ideaal voor paarden.

Maar het is ook heel goed mogelijk om de diversiteit in je wei te verhogen én je paarden er te laten grazen. De afgelopen vier jaar ben ik zelf aan het experimenteren geweest met onze weide die overbegraasd en overbemest was.

Het blijft ook voor mij een puzzel om uit te vinden wat er mogelijk is voor de paarden op de 8000 m2 die ze hebben. Ik wil graag dat de paarden elke dag op de wei gaan om te grazen en om op deze manier hun darmmicrobioom zo stabiel mogelijk te kunnen houden. Daarnaast wil ik ook meer verschillende soorten planten in de wei, zowel wilde planten als grassen.

Mijn plan
Ik heb onze weiden in vier stukken opgedeeld. Omdat deze onder een helling liggen hebben we grote verschillen in plantengroei. Het onderste gedeelte blijft langer vochtig en de bodem bevat daar ook meer humus waardoor de planten beter groeien. Het bovenste deel droogt sneller uit bij lange droge periodes, wat goed is terug te zien in de groei van het gras. Het weer bepaalt dus uiteindelijk welk stuk er open gaat. Het deel dat als eerste uitgebloeid is en daarmee ook doorgezaaid, gaat als eerste open. Ik kies er bewust voor om hele stukken per keer open te maken en ze bijvoorbeeld twee uur per dag op de wei te laten grazen. Hoe lang de paarden dagelijks op de wei staan heeft voornamelijk te maken met de hoeveelheid regen en hoeveel groei die er is. Deze stukken worden dus in rotatiebegrazing gebruikt. Ervaring leert, dat wanneer ze niet korter dan 15 cm afgegraasd worden, het herstel en de groei in het jaar daarop veel beter en sneller gaan.

Waarom geen strookbegrazing
Ik pas bewust geen strookbegrazing toe omdat mijn ervaring is dat het veel stress veroorzaakt bij de paarden. Alle paarden willen tegelijkertijd op een relatief klein stuk grazen wat vaak voor onrust zorgt. Daarnaast worden deze stukken erg kort afgegraasd waardoor het herstel langer duurt.

Rust is het geheim
De ervaring die ik opgedaan heb in de laatste jaren is dat de tijd dat de wei niet gebruikt wordt het belangrijkste is. In de tijd dat de paarden op de wei staan verwijderen we de mest, om overbemesting te voorkomen, en ja, in hoog gras is dat best een klus. Maar mis je een hoopje, dan zijn er heel veel beestjes blij, dus een enkele hoop vergeten is geen probleem. En verder doen wij niets aan de wei. We maaien de wei niet uit, er wordt niet gesleept of gewalst, voor ons zijn de molshopen geen probleem maar een teken van gezonde bodem en er wordt ook niet bemest. Dus wanneer het grootste deel van de wei tot ongeveer 15 cm afgegraasd is wordt deze daarna niet meer gebruikt tot het hersteld is.

De delen die moeite hebben met lange periodes van droogte voorzien we van resten hooi die overblijven van de paarden. Dit wordt afgebroken en zorgt ervoor dat de bodem meer humus/organisch materiaal bevat zodat de bodem het water langer kan vasthouden. En de zaden die er nog inzitten zorgen meteen voor meer soorten gras in de wei.

Meer variatie
Wat mij is opgevallen de laatste jaren, is dat inderdaad de diversiteit aan planten heel langzaam groter wordt. Meer grassoorten en meer soorten wilde planten, het gaat heel langzaam maar het gebeurt wel.

Zoals ik al aangegeven had is het lastig om meer wilde planten te krijgen in een weide waar ook paarden grazen. Wat je ook kan doen is het, letterlijk, aan laten komen waaien.

Een strook, in tuintermen een border genoemd, langs de wei aanleggen waar de paarden niet bij kunnen. Deze kale strook beplanten met wilde planten die ook voor de paarden eetbaar zijn en die dan uit kunnen zaaien naar de wei. In de eerste jaren kan je zelf ook gedoseerd van de planten plukken en ze aanbieden. Ik heb een voorbeeld beplantingsplan gemaakt voor een zonnige border op zandgrond, die droog tot normaal vochtig is. Een deel van de planten vind je terug in ‘Het grazen in het landschap plantenboek- wat paarden eten’ maar ik heb mij ook laten inspireren door het aanbod van kwekerij Arborealis en Paardenplant. De gebruikte planten in dit beplantingsplan zijn in biologische kwaliteit terug te vinden in hun webshop.

1. Duizenblad Achillea millefolium
2. Venkel Foeniculum vulgare
3. Wilde margriet Leucanthemum vulgare
4. Grote kaardenbol Dipsacus fullonum
5. Wilde cichorei Cichorium intybus
6. Geel walstro Galium verum

Werkwijze voorbeeld beplantingsplan
De strook moet zo afgezet zijn dat de paarden er in de eerste jaren niet bij kunnen.
De strook moet grasvrij gemaakt worden voordat de planten erin gezet worden.
Daarna moet er gewied worden maar de bodem afdekken met houtsnippers is ook een hele goede optie en scheelt veel onderhoudswerk.

Elke wei is anders, zo zijn er verschillende bodemsoorten, verschillende zaden in de bodem en verschillende hoeveelheden neerslag. Dit zijn allemaal factoren die de ontwikkeling van je wei beïnvloeden in hoe je de wei dat jaar kan gebruiken. Wij hebben ook nog niet helemaal de juiste manier gevonden om onze wei zo optimaal mogelijk te kunnen gebruiken en daarom zijn Noah en Molly nog steeds afhankelijk van onze wandelingen in het bos om de weiloze periode te overbruggen. Dit jaar is er weer een nieuwe kans en kunnen de paarden aan het einde van deze maand op het stuk wei dat vorig jaar als eerste dicht ging. En als de weergoden ons goed gezind zijn dit jaar kunnen we gaan proberen om de paarden het hele jaar rond dagelijks op de wei te laten grazen.

Het voeren van de door mij besproken planten aan paarden is volledig op eigen risico. Ik beschrijf louter de observaties van mijn eigen paarden en ben geen arts of therapeut. Bij ziektes altijd een arts of kundige therapeut raadplegen.